विस्थापन (Displacement): एखादी वस्तू एका बिंदूपासून दुसऱ्या बिंदूपर्यंत सरळ रेषेत किती अंतर गेले आहे ते विस्थापन.
वेग (Velocity): एका विशिष्ट दिशेने होणारा विस्थापनाचा दर.
त्वरण (Acceleration): वेगामध्ये होणारा बदल.
न्यूटनचे गति नियम:
1. पहिला नियम: कोणतीही वस्तू विश्रांतीत किंवा समवेगाने चालतच राहते जोपर्यंत तिच्यावर बल कार्य करत नाही.
2. दुसरा नियम: बल = वस्तुमान × त्वरण (F = ma)
3. तिसरा नियम: प्रत्येक क्रियेचा समान आणि विपरीत प्रतिक्रिया असते.
---
२. बल आणि ऊर्जा (Force and Energy)
बल (Force): वस्तूला ढकलण्यासाठी किंवा खेचण्यासाठी लागणारी क्रिया.
कार्य (Work): बलाने विस्थापन केले की कार्य केले जाते. (W = F × d × cosθ)
ऊर्जा (Energy): कार्य करण्याची क्षमता. उदा. स्थितिज ऊर्जा, गतिज ऊर्जा.
संवेग (Momentum): वस्तुमान × वेग (p = mv), जतनाचा नियम — संपूर्ण संवेग कायम राहतो.
---
३. गुरुत्वाकर्षण (Gravitation)
न्यूटनचा गुरुत्वाकर्षण नियम: दोन वस्तूंमध्ये एक आकर्षण बल असते, जे त्यांच्यामधील अंतराच्या वर्गाच्या व्यस्त प्रमाणात आणि वस्तुमानाच्या गुणाकाराच्या प्रमाणात असते.
वस्तुमान: वस्तूतील पदार्थाचे प्रमाण (कायम असते).
वजन: गुरुत्वाकर्षणामुळे वस्तूवर कार्य करणारे बल (वजन = वस्तुमान × g).
उपग्रहाची गती: कक्षेत फिरणाऱ्या उपग्रहांवर गुरुत्वाकर्षण कार्य करते.
---
४. तापमान आणि उष्णता (Heat and Thermodynamics)
तापमान: वस्तूच्या उष्णतेची पातळी (मापन एकक: सेल्सियस/केल्विन).
उष्णता: ऊर्जेचा प्रकार जो तापमानातील फरकामुळे वाहतो.
उष्णता संक्रमण:
चालन (Conduction) — घनात उष्णता प्रवाह.
संवहन (Convection) — द्रव/वायूमध्ये उष्णता प्रवाह.
किरणन (Radiation) — निर्वातातून उष्णतेचा प्रवाह.
उष्मागतिकीचे नियम:
1. ऊर्जा निर्माण किंवा नष्ट होत नाही.
2. उष्णता नेहमी उच्च तापमानाच्या भागाकडून कमी तापमानाकडे जाते.
3. शून्य तापमान (0 K) प्राप्त होत नाही.
---
५. ध्वनी (Sound)
ध्वनी लाट (Sound Wave): कंपनांमुळे निर्माण होणारी यांत्रिक लाट.
वारंवारता (Frequency): एका सेकंदात किती कंपन झाले.
परिमाण (Amplitude): लाटेची तीव्रता.
अनुनाद (Resonance): वस्तूला तिच्या नैसर्गिक वारंवारतेने ध्वनी दिला तर ती कंपन करू लागते.
परावर्तन (Reflection): ध्वनी लाटांचा परावर्तित होणे (प्रतिध्वनी).
---
६. प्रकाश (Light and Optics)
परावर्तन: प्रकाश किरण आरशावर आदळल्यावर परत जातो.
अपवर्तन: प्रकाश एका माध्यमातून दुसऱ्यामध्ये जाताना वळतो.
भिंगे व आरसे: अवतल व उत्तल भिंगे आणि आरशांचे प्रतिमा तयार करणारे गुणधर्म.
प्रकाशाचा विवर्तन (Diffraction): प्रकाश अडथळा पार करताना वाकतो.
ध्रुवण (Polarization): प्रकाशाच्या लाटांचा एकाच दिशेने संचलन.
---
७. विद्युत आणि चुंबकत्व (Electricity and Magnetism)
विद्युत प्रवाह (Current): विद्युत भारांचे एकसंध वहन.
Ohm's Law: V = IR (व्होल्टेज = प्रवाह × रेझिस्टन्स)
विद्युत सर्किट: प्रतिरोधक, बॅटरी, स्विच, आणि वायर यांचे संयोजन.
चुंबकीय क्षेत्र: चुंबकाभोवती असलेले प्रभाव क्षेत्र.
इलेक्ट्रोमॅग्नेटिक इंडक्शन: चुंबकीय क्षेत्रात बदल केल्यास विद्युत प्रवाह निर्माण होतो (Faraday's Law).
---
८. आधुनिक भौतिकशास्त्र (Modern Physics)
अणूची रचना: इलेक्ट्रॉन, प्रोटॉन, न्यूट्रॉन
क्वांटम यांत्रिकी (Quantum Mechanics): सूक्ष्म कणांची गूढ वर्तनशैली.
सापेक्षता सिद्धांत (Relativity):
विशेष सापेक्षता: वेळ आणि अंतर हे वेगानुसार बदलतात.
सामान्य सापेक्षता: गुरुत्वाकर्षण ही वेळ व अवकाशाचे वाकणे आहे.
